Logotipo do repositório

Escolarização na Província da Zambézia (Moçambique), após o Acordo Geral de Paz (1992): circunstâncias da educação matemática de crianças no contexto do ensino bilíngue

Carregando...
Imagem de Miniatura

Coorientador

Pós-graduação

Educação Matemática - IGCE

Curso de graduação

Título da Revista

ISSN da Revista

Título de Volume

Editor

Universidade Estadual Paulista (UNESP)

Tipo

Tese de doutorado

Direito de acesso

Acesso abertoAcesso Aberto

Resumo

Resumo (português)

A presente tese analisa o contexto histórico e político das reformas educacionais em Moçambique no cenário pós-1992, com ênfase nos percursos e impasses da Educação Matemática no Ensino Bilíngue voltado a crianças da província da Zambézia. A investigação extrapola as fronteiras da escola convencional ao articular as dimensões históricas, econômicas, políticas e socioculturais que condicionam a democratização da educação no país. Metodologicamente, o estudo fundamenta-se nos aportes da História Oral, abordagem que propiciou a construção de um horizonte dialógico de mútua confiança, viabilizando a escuta, o acolhimento e o registro das memórias de nove profissionais da educação moçambicana acerca de suas práticas pedagógicas e trajetórias de vida. O estudo estabeleceu como objetivo principal compreender esse panorama histórico-político a partir das vivências e memórias desses sujeitos. Nesse sentido, apresentou-se como questão orientadora: O que dizem as narrativas de profissionais da educação da província da Zambézia, em Moçambique, sobre a Educação Matemática de crianças no contexto do ensino bilíngue? Adotaram-se análises de singularidades, visando apreender as subjetividades dos participantes, e de convergências, articuladas ao cotejamento das narrativas com documentos e referências bibliográficas,culminando em uma narrativa historiográfica e analítica construída pelo pesquisador. Os resultados sinalizam que, embora Moçambique disponha de um robusto arcabouço normativo, há um crônico déficit na efetivação da legislação. Essa conjuntura vulnerabiliza os processos de ensino-aprendizagem e perpetua uma oferta escolar de caráter paternalista, evidenciando retrocessos na qualidade do ensino e no ecossistema formativo na transição da Lei nº 6/1992 para a Lei nº 18/2018. As narrativas dos colaboradores mostram que, diante do isolamento material e das amarras de um currículo historicamente assimilacionista, o magistério zambeziano tem atuado por meio de táticas de sobrevivência didática que primam pela dignidade cognitiva dos educandos, em clara ruptura com o legado colonial de repressão linguística e desvalorização desses sujeitos. Ao aproximar essas práticas cotidianas do legado decolonial, compreende-se que o desafio contemporâneo transcende a mera inclusão formal de metas de numeracia nos textos programáticos. Reside, fundamentalmente, no reconhecimento político de que as línguas nacionais e as matrizes culturais locais não são meros suportes emergenciais para a alfabetização linguística, mas sim referenciais epistemológicos legítimos para a construção de um conhecimento matemático próprio, contextualizado e autônomo.

Resumo (inglês)

This thesis analyzes the historical and political context of educational reforms in Mozambique in the post-1992 scenario, with an emphasis on the pathways and impasses of Mathematics Education within Bilingual Education aimed at children in Zambézia province. The investigation extends beyond conventional school boundaries by articulating the historical, economic, political, and sociocultural dimensions that condition the democratization of education in the country. Methodologically, the study is grounded in the contributions of Oral History, an approach that fostered a dialogic Horizon of mutual trust, enabling the listening, welcoming, and recording of memories from nine Mozambican education professionals regarding their pedagogical practices and life trajectories. The main objective of the study was to understand this historical-political overview based on the lived experiences and memories of these subjects. In this sense, the guiding research question was: What do the narratives of education professionals from Zambézia province, in Mozambique, reveal about children’s Mathematics Education within the context of bilingual education? The analytical framework incorporated both singularity analyses, aimed at apprehending the participants’ subjectivities, and convergence analyses, articulated through the cross-referencing of narratives with official documents and bibliographical literature, culminating in a historiographical and analytical narrative constructed by the researcher. The findings indicate that, although Mozambique possesses a robust regulatory framework, there is a chronic déficit in the effective implementation of legislation. This juncture vulnerabilities teaching-learning processes and perpetuates a paternalistic provision of schooling, exposing setbacks in educational quality and in the formative ecosystem during the transition from Law No. 6/1992 to Law No. 18/2018. The collaborators’ narratives reveal that, in the face of material isolation and the constraints of a historically assimilationist curriculum, Zambezian teachers have operated through tactics of didactic survival that prioritize the cognitive dignity of learners, in a clear rupture with the colonial legacy of linguistic repression and devaluation of these subjects. By aligning these daily practices with the decolonial legacy, it becomes clear that the contemporary challenge transcends the mere formal inclusion of numeracy targets in programmatic texts. It fundamentally resides in the political recognition that national languages and local cultural matrices are not mere emergency supports for linguistic literacy, but rather legitimate epistemological benchmarks for building a self-sustaining, contextualized, and autonomous mathematical knowledge.

Resumo (espanhol)

La presente tesis analiza el contexto histórico y político de las reformas educativas en Mozambique en el escenario posterior a 1992, con énfasis en los recorridos e impases de la Educación Matemática en la Educación Bilingüe dirigida a niños y jóvenes de la Provincia de Zambezia. La investigación va más allá de las fronteras de la escuela convencional al articular las dimensiones históricas, económicas, políticas y socioculturales que condicionan la democratización de la educación en el país. Metodológicamente, el estudio se fundamenta en los aportes de la Historia Oral y en una inmersión empírica de cinco meses en el campo de trabajo. Este diseño metodológico propició la construcción de un horizonte dialógico de confianza mutua, viabilizando la escucha, el acogimiento y el registro de las memorias de nueve profesionales de la educación mozambiqueña sobre sus prácticas pedagógicas y trayectorias de vida. El estudio tiene como objetivo principal comprender este panorama histórico-político a partir de las vivencias y memorias de dichos sujetos. En este sentido, se presentó como pregunta orientadora. ¿Qué dicen las narrativas de profesionales de la educación de la provincia de Zambezia, en Mozambique, sobre la Educación matemática de los niños en el contexto de la enseñanza bilingüe? Se adoptaron análisis de singularidades, con el fin de aprehender las subjetividades de los participantes, y de convergencias, articuladas con el cotejo de las narrativas frente a documentos y referencias bibliográficas, culminado en una narrativa historiografía y analitica construida por el investigador. Los resultados señalan que, aunque Mozambique dispone de un robusto marco normativo, existe un déficit crónico en la efectividad de la legislación. Esta coyuntura vulnera los procesos de enseñanza-aprendizaje y perpetúa una oferta escolar de carácter paternalista, evidenciando retrocesos en la calidad de la enseñanza y en el ecosistema formativo durante la transición de la Ley n.º 6/1992 a la Ley n.º 18/2018. Las narrativas de los colaboradores muestran que, ante el aislamiento material y las ataduras de un currículo históricamente asimilacionista, el magisterio zambezia no ha recurrido a tácticas de supervivencia didáctica que velan por la dignidad cognitiva de los educandos, en una clara ruptura con el legado colonial de represion linguistica y desvalorización de estos sujetos. Al aproximar estas prácticas cotidianas al legado decolonial, se comprende que el desafío contemporáneo trasciende la mera inclusión formal de metas de numeración en los textos programáticos. Reside, fundamentalmente, en el reconocimiento de politico de que las lenguas nacionales y las matrices culturales locales no son meros soportes de emergencia para para la alfabetizacion linguistica, sino referentes epistemologicos legitimos para la construccion de un conocimiento matemático proprio, contextualizado y autonomo.

Resumo (idioma não especificado)

Ddima enfuna iyo otakunela endhela mwari mwa dhopadduwa dhivirile na mikalelo dhorugunuca mwaari mwa akudda nlelo mmusambiki muzima mwa jwaaka dha 1992 muvirile koddo, makamaka munvirela makattamiyo anfwanyeya mwari mwa nlelo na Matematika mwa odheela wa osunza na osunziya wa malogelo meeli nawaganiyedhaga ayima na azombwe a kwatti yo Zambeziya. Otamela oku onolupa maddile dhooxikoola dha guverino dhifiyaga mwa esile dhina anya, na viina dhitamelaga ononelamo talro ninga dhopadduwa dhi virile, dhigumeele awene, na viina meeddiyedho na mikalelo dhintameleya ya wi osunza obe nlelo ekale elobo ya ofulru na viina eyinkokomedheliwa muthu musambiki mpu. Ndhabu nno nahiroromeliha omaga okwasa wa ononelamo na uroromelana m’vari mwa attu, ovaha ddaari wi iwewe, akhelele ni olebe mapattondo a attu kenda anolaba m’masunzo o mmusambiki m’makalelo a olaba wawo ni mwedho wa mikalelo sawo as m’gumi. Yoyi, ovedha ocu ocahana macocelo otthonheia vounuyia wa mazunzo mwa zhaakha, enolabela macocelo mwa vitxiraphi. Ovedha wyi ovahyia oyirela matxiraphi na mapolitica nyi mereelo mwua mascola a mmusambiki muajhaca dha 1992, dhococelaga muwa medhielo nhi dhorutxa mwa mazunzo dha matematika, na maloguelo melii. Nivuwso novuara: Txiine, muaanamalogha dha anamasunzia ya mwa provicnia ya Zambezia, mwa Sambique, mwa mazunzo ya matematika ya aiyma a mwambo mwa mazunzo malogwelo Meelii? Wila werela mwa waakhula, mazunzo dhawi dhocosha mmodha na dhiyraa wa anamasomolela, dhotonhiydha dha madumento na ma-livro othiana othiana. Abho anosananha wa anamasomolela wa muanasunza. Vinoonisiwa m’masunziyo ala wi, mwa mikalelo mmusambiki ohanna malamulo ooliba, Ohana ntopa nindjene na ddaari wi malamulo ala alabe saderetu. Makalelo ala anorusa mwedho wa osunza ni oziwa, ni unvaha masunzo makalelo ookwasa ddaari o thariha, unoonisiha ogwela vanyuma va mikalelo ya masunzo a osunza m’matoroko a nlamulo no 6/1992 uza ofiya m’nlamulo no 18/2018. molumo a anamulaba anoonisiha matubulo, dhowova ni mikalelo as decoloniais na mikalelo sa matoroko a masunso m’makalelo otene. Enofiya m’magomo wi, olibiha wa Masunso a matematika ni masunziyo a Ezugo meeli m’elabo, unofuna vooliba m’oroma opatta ni osasanyera mikalelo sa muthu ddaari s’amuroddo na ezugo ya obaliwana na ddaari enororomeliha osunza. M’makalelo opatta, nsunzo obu nnothariha wi, olaba saderetu wa mitoroko ya masunzo ootene anofuna ulabiwa saderetu ni upatta osasanyera wa ddaari ya elabo a matatelo a guvernho, kuje uroromela musuruma wa elabo ya m’gundja, wi eroromelihe saderetu malamulo ootene a ddaari ya okala mwene muthu wa attu o Moçambique.

Descrição

Idioma

Português

Citação

MINDIATE, Manuel Joaquim. Escolarização na Província da Zambézia (Moçambique), após o Acordo Geral de Paz (1992): circunstâncias da educação matemática de crianças no contexto do ensino bilíngue. 2026. Tese (Doutorado em Educação Matemática) – Instituto de Geociências e Ciências Exatas, Universidade Estadual Paulista (UNESP), Rio Claro, 2026.

Publicações relacionadas

Unidades

Tipo de item:Unidade,
Rio Claro, Instituto de Geociências e Ciências Exatas - IGCE
IGCE
Campus: Rio Claro

Departamentos

Cursos de graduação

Programas de pós-graduação

Tipo de item:Programa de pós-graduação,